Trans-Asia express|3000χλμ σε 3 μέρες με 50 ευρώ

1. Κωνσταντινούπολη

Βρίσκομαι στην Κωνσταντινούπολη, περιμένοντας ένα κάποιο τρένο να σφυρίξει και συλλογιέμαι πώς βρέθηκα εδώ. Έχουν περάσει κάτι μήνες από τότε που έπεσα τυχαία σε ένα video στο Vimeo που έδειχνε έναν αμερικανό ταξιδιώτη να επιβιβάζεται σε μια αμαξοστοιχία με το εξωτικό όνομα Trans-Asia Express. Αμέσως googlαρα για μάθω περισσότερα και, έκπληκτος, διάβασα ότι πρόκειται για ένα τρένο που συνδέει την Κωνσταντινούπολη με την Τεχεράνη. Τρεις χιλιάδες χιλιόμετρα σε τρεις μέρες, με πενήντα μόνο ευρώ. Τα απλά πλην αμείλικτα αυτά μαθηματικά είχαν, ήδη από τότε, κάνει τα εγκεφαλικά μου κύτταρα να ταξιδεύουν. Λίγο αργότερα, μεθυσμένος κάπου στην Πραξιτέλους, είχα βρει την κατάλληλη παρέα και επισημοποιούσα μαζί της το deal για το μεγάλο ταξίδι με ακόμα ένα γύρο σφηνάκια. «Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, σου ερχόμαστε!» αναφωνήσαμε με μια αναπνοή που, παραδόξως με τον προορισμό μας, μοσχοβολούσε τεκίλα.

2. Εν κινήσει

Πρώτη στάση στην Άγκυρα, δεύτερη στην Καισάρεια. Τα βαγόνια γεμίζουν Ιρανούς που έχουν έρθει να δουν συγγενείς οι οποίοι ασφυκτιούσαν στην πατρίδα τους, για πολιτικούς και οικονομικούς λόγους. Κοιμόμαστε στο ίδιο κουπέ με μια Ιρανή φωτογράφο του γαλλικού περιοδικού Figaro και έναν αρχιτέκτονα φίλο της. Περνούμε όλη τη μέρα στο βαγόνι-εστιατόριο πίνοντας Efes Pilsen και γνωρίζοντας τυχαία συνεπιβάτες. Ένας 50άρης Πέρσης, stockάρει μπυρίτσες στο στομάχι του, όσο προλαβαίνει πριν περάσουμε τα σύνορα και μας απαγγέλλει μεσαιωνικά ποιήματα του εθνικού ποιητή τους, του Χαφέζ. Ο Κούρδος σερβιτόρος μου ετοιμάζει μια ομελέτα με λαχανικά. Διασχίζουμε το τουρκικό Κουρδιστάν και μας προσπερνάει μια αμαξοστοιχία φορτωμένη με άρματα, κανόνια και στρατιώτες. Έχει προτεραιότητα.

3. Νέοι και ερωτευμένοι

Τον Αζάντ και την Μπαχαρέχ, τους γνωρίσαμε λίγο πριν φτάσουμε στη λίμνη Βαν, εκεί όπου οι επιβάτες και μερικά βαγόνια επιβιβάζονται σε πλοίο για ένα 4ωρο ταξίδι στον υδάτινο όγκο. Είναι και οι δύο κάτω από 25 χρόνων και πήγαν διακοπές στην Τουρκία για να μπορούν να είναι ελεύθεροι, να φιλιούνται χωρίς φόβο, να κάνουν έρωτα. Ο Αζάντ μου διηγείται ότι η νεολαία στο Ιράν ζει μια διπλή ζωή. Στο δρόμο ακολουθούν τους «κανόνες» και στα σπίτια τους ζουν όπως και οι περισσότεροι Δυτικοί. Μιλάμε για ταινίες που κατεβάζει από torrent, για την underground indie σκηνή της Τεχεράνης και τους ιρανούς σκηνοθέτες που διώκονται, μου εξηγεί πώς παρακάμπτει την ιντερνετική απαγόρευση που αποτρέπει την πρόσβαση στο facebook και μου λέει πόσο πολύ του αρέσει να βλέπει Champions League πίνοντας μια παγωμένη μπύρα. Η Μπαχαρέχ μας περιγράφει σκηνές που δεν έδειξε κανένα διεθνές τηλεοπτικό μέσο, από τις διαδηλώσεις στην πρωτεύουσα το 2009. Κατέβαινε κάθε μέρα στις πορείες, μια γνωστή της είχε τραυματιστεί σοβαρά και αγνοείται από τότε. Στην άλλη άκρη της λίμνης μας περιμένει το ιρανικό τρένο. Όσοι δεν είναι παντρεμένοι ή συγγενείς, χωρίζονται σε άνδρες και γυναίκες και ταξινομούνται σε νέα κουπέ. Μετά από μιάμιση μέρα φθάνουμε στην Τεχεράνη. Η Μπαχαρέχ και ο Αζάντ πρέπει να αποχωριστούν, αυτή τον κοιτάζει αλλά δεν μπορεί να τον αγκαλιάσει, πόσο μάλλον να τον φιλήσει. Καθώς βγαίνουμε από τον σταθμό ακουμπάει επιμελώς τυχαία το χέρι του.

4. Animation

Επίσκεψη στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Τεχεράνης. Άχρωμο και χωρίς κάποια ιδιαίτερη μουσειολογική προσέγγιση. Τις εντυπώσεις κλέβει ένα πήλινο δοχείο με ένα ζώο που τρώει τον καρπό ενός δέντρου. Συναντούμε αντίγραφό του και στο Κινηματογραφικό Μουσείο της ιρανικής πρωτεύουσας όπου πληροφορούμαστε ότι πρόκειται ίσως για τα πέντε πρώτα καρέ animation της ανθρωπότητας. Πέντε χιλιετίες μετά, βγαίνει στους ευρωπαϊκούς κινηματογράφους το Persepolis της Marjane Satrapi. Η ιρανική κυβέρνηση το απαγορεύει.

5. H φωλιά της κατασκοπείας

Στις 4 Νοεμβρίου 1979, μερικούς μήνες μετά την Ισλαμική Επανάσταση, Ιρανοί φοιτητές καταλαμβάνουν την Αμερικανική πρεσβεία της Τεχεράνης και κρατούν 52 όμηρους για περισσότερο από έναν χρόνο. Αντιδρούσαν για τον βρώμικη ανάμειξη των ΗΠΑ κατά την περίοδο του σάχη αλλά και το πραξικόπημα της CIA εναντίον του πρώτου δημοκρατικά εκλεγμένου Ιρανού Πρωθυπουργού,  του Μοχάμεντ Μοσαντέκ. Το κτιριακό συγκρότημα της πρεσβείας είναι γνωστό με το παρατσούκλι «η φωλιά της κατασκοπείας» και σήμερα χρησιμοποιείται ως στρατόπεδο των Φρουρών της Επανάστασης. Τα graffiti στον εξωτερικό τοίχο αποτελούν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα αξιοθέατα της πρωτεύουσας. Με το που φθάνουμε στην περιοχή, μπαίνω στο στρατόπεδο να ρωτήσω αν μπορώ να βγάλω φωτογραφίες. Το αρχικό «όχι» διαδέχεται από μερικά παρακαλητά με ύφος χαζού και άκακου τουρίστα. Το ρίχνω στο φιλότιμο γιατί κάθε Ιρανός που σέβεται τον εαυτό του έχει από αυτό. Πείθονται και αρχίζω να φωτογραφίζω μανιωδώς μέχρι που ένας περαστικός μου την «πέφτει» και μου ζητά να πάμε μέσα στο στρατόπεδο να του δείξω ποιος μου έδωσε την άδεια. «Από πού είσαι;» με ρωτάει καθώς πλησιάζουμε στην είσοδο. «Γιουνάν» του λέω.  Ίωνας. Φθάνουμε στην πύλη και μου κάνει νόημα ότι δεν χρειάζεται τελικά να πάμε μέσα. «Welcome to my country, Iran» μου λέει και συνεχίζει τον γοργό καχύποπτο βηματισμό που είχε και πριν εντοπίσει τον πιθανό ξένο κατάσκοπο έξω από τη πρώην φωλιά του.

6. T’aarof

«Στο Ιράν έχουμε ένα έθιμο, το T’aarof. Οτιδήποτε σου προσφέρουν πρέπει να το αρνηθείς, τουλάχιστον τρεις φορές, πριν το δεχθείς ταπεινά και με ευγνωμοσύνη» μου λέει ο Ρασίντ. Μας κάλεσε να φάμε στο σπίτι του ένα βράδυ και με ρώτησε εάν θέλω να πιούμε. Είχε ένα μισοτελειωμένο μπουκάλι Metaxa, που θα έπινε η κοπέλα του και για εμάς παρήγγειλε βότκα από έναν dealer η οποία μας παραδόθηκε κατ’ οίκον μέσα σε ένα μεγάλο μπουκάλι Coca-Cola. «Θα πληρώσω εγώ» είπα. Ο Ρασίντ αρνήθηκε περισσότερες από τρεις φορές. Λίγο αργότερα με πήρε στον πάνω όροφο και μου έδειξε ένα πατάρι. «Εδώ κρύβω την κοπέλα μου όταν έρχεται η αστυνομία» είπε περήφανος και μου εξήγησε πως «είναι ένας κολλημένος γείτονας ο οποίος κάθε φορά που βλέπει μια κοπέλα μόνη να έρχεται εδώ παίρνει την θρησκευτική αστυνομία και έρχονται για έλεγχο». Φύγαμε ζαλισμένοι έπειτα από μόνο τέσσερα ποτήρια homemade βότκας. Φιληθήκαμε στον δρόμο. Δεν μας είδε κανείς.

7. Ιρανικό poolparty

Ισφαχάν, 2π.μ. Ψάχνουμε για ταξί. Δύο νεαροί Ιρανοί που κάνουν βόλτες άσκοπα αποφασίζουν να βγάλουν ένα χαρτζιλίκι και σταματούν να μας πάρουν. Οδηγεί ο Μεχρντάντ, φαντάρος εκείνο τον καιρό και δίπλα του κάθεται ο Φαρσάντ, μια μορφή με ουλές και στραβή οδοντοστοιχία που θύμιζε περισσότερο εγκληματία. Επί μισή ώρα περιπλανιόμαστε στα σκοτεινά σοκάκια της παλιάς πόλης, χωρίς να γνωρίζουμε εάν έχουμε χαθεί και οι τέσσερις ή εάν οι δυο μας έχουμε πέσει θύματα απαγωγής. Τελικά βρίσκουμε το ξενοδοχείο, μέσα σε αλαλαγμούς και χειροκροτήματα για το αίσιο τέλος. Ο Μεχρντάντ αρνείται πεισματικά να δεχθεί το προσυμφωνημένο κόμιστρο, είχα ήδη γίνει «φίλος» του και το t’aarof είχε αρχίσει να γίνεται κουραστικό. Την επομένη τα παιδιά μας συναντούν για να καπνίσουμε ναργιλέ και κατά το μεσημέρι μας λένε σε σπαστά αγγλικά «Τώρα θα πάμε σε ένα πάρτι!». Αποφασισμένοι εκ των προτέρων να δεχόμαστε όλες τις προτάσεις φιλοξενίας από κάθε Ιρανό που συναντούσαμε, όσο ύποπτες και αν φαίνονταν αρχικά στο δυτικό μάτι, μπαίνουμε στο αμάξι τους και μας οδηγούν 30 χιλιόμετρα έξω από την πόλη. Εκεί, ανάμεσα σε κάτι δασύλλια και ηλιοκαμένους αγρούς, ανοίγει η πόρτα μιας μάνδρας και μπαίνουμε στην αυλή μιας βίλας. Καμιά τριανταριά Ιρανοί και Ιρανές, οι δεύτερες χωρίς μαντίλα, χορεύουν και τραγουδούν γύρω από μια πισίνα σε ένα ιδιόμορφο περσικό pool party. Για αρκετή ώρα γινόμαστε κι εμείς αξιοθέατο για αυτούς, «είμαστε οι ξένοι». Όταν ήρθε η ώρα να φύγουμε, εντός της βίλας είχαν ήδη βγει τα παραδοσιακά όργανα για το hardcore περσικό μέρος της ψυχαγωγίας. Μας απαγορεύθηκε η έξοδος εάν δεν χορεύαμε πρώτα, κάτι που μηχανικά και χωρίς να ξέρουμε το γιατί, προσπαθήσαμε να αποφύγουμε. Ξαφνικά η κομπανία, για να μας πείσει, αυτοσχεδιάζει έναν ρυθμό και μας σπρώχνουν στη μέση ενός κύκλου με τριάντα ιρανούς να τραγουδούν τον μοναδικό επαναλαμβανόμενο στίχο του νεογέννητου ομότιτλου τραγουδιού, «I love Yunan». Μας έπεισαν.

SONY DSC

8. Body language

Στις περισσότερες ιρανικές πόλεις η νυχτερινή διασκέδαση είναι μια έννοια πολύ διαφορετική από τη δική μας. Προφανώς, δεν υπάρχουν μπαρ και τα περισσότερα εστιατόρια κλείνουν λίγο πριν τα μεσάνυχτα. Για αυτό τον λόγο ο κόσμος μαζεύεται σε πάρκα ή άλλους δημόσιους χώρους για ατελείωτες βόλτες, συζητήσεις, τσάι και φαγητό. Στο Ισφαχάν οι περισσότεροι μαζεύονται στην κεντρική πλατεία της πόλης ή στις μεσαιωνικές γέφυρες πάνω στον ποταμό Zayandeh. Φτάσαμε απόγευμα και το μαγικό σκηνικό μας κράτησε εκεί ως αργά το βράδυ. Κάποιοι απαγγέλλανε ποιήματα του Χαφέζ με μια χροιά στη φωνή τους, στοιχειωμένη από το παρελθόν. Ορισμένοι είχαν φέρει όργανα και είχαν στήσει ένα μικρό πανηγύρι, γύρω τους κυρίως άνδρες, λίγο πιο πέρα οι γυναίκες. Ένα ζευγάρι διασχίζει τη γέφυρα Khaju κάθετα στον γαλήνιο ρου του ποταμιού. Κρατιούνται από το χέρι. «Είναι παντρεμένοι» λέμε ταυτόχρονα αποκωδικοποιώντας το body language της ισλαμικής δημοκρατίας.

9. Ζωροάστρες και burger καμήλας

Άφιξη στο Yazd, στη μέση της ερήμου. Είναι βράδυ και ίσα που προλαβαίνουμε να βρούμε κάτι ανοιχτό για να φάμε. Μπαίνουμε σε κάτι που μοιάζει με συνοικιακό φαστφουντάδικο και παραγγέλνουμε ένα burger με κρέας καμήλας. Αρχικά είναι περίεργο αλλά, όπως και πολλά άλλα όταν πεθαίνεις της πείνας, τρώγεται. Πόλη με ιστορία τριών χιλιετηρίδων, το Yazd ήκμασε μαζί με το εμπόριο στο δρόμο του μεταξιού. Σήμερα, εκτός του ιστορικού κέντρου που αποτελείται από έναν λαβύρινθο κτισμένο από λάσπη, η πόλη είναι γνωστή και για ότι έχει απομείνει από την κοινότητα των Ζωροαστρών, της αρχαίας περσικής θρησκείας που κατά πολλούς είναι πρόγονος του ιουδαϊκού μονοθεϊσμού. Στα περίχωρα της πόλης, ψηλά σε δύο βράχους, βρίσκουμε τους δύο «πύργους της σιωπής», τα παλιά ζωροαστρικά κυλινδρικά νεκροταφεία με την στρογγυλή οροφή. Σύμφωνα με τη θρησκεία τους, οι νεκροί δεν πρέπει να θάβονται ούτε να καίγονται για να μην μολύνουν το έδαφος και τον αέρα. Για αυτό, τοποθετούνταν σε αυτούς τους ψηλούς πύργους ώστε να τους τρώνε τα όρνια. Όπως λένε, είναι η τελευταία καλή πράξη που μπορεί να κάνει κάποιος στη ζωή του.

SONY DSC

10. Shiraz

Το Shiraz των πάλαι ποτέ ξακουστών κρασιών του είναι σήμερα περισσότερο γνωστό για τα πανεπιστήμιά του, τους κήπους του και τον τάφο του Χαφέζ. Έχοντας ακούσει τόσα πολλά για αυτόν, φτάνουμε στον τάφο του ελαφρώς φορτισμένοι και βλέπουμε κάτι που στην Ελλάδα θα ήταν αδύνατο. Εκατοντάδες άνθρωποι επισκέπτονται καθημερινά τον τάφο ενός μεσαιωνικού ποιητή ίσα ίσα για να ακουμπήσουν το ανάγλυφο μάρμαρο που τον σκεπάζει, να διαβάσουν μαζί του το αγαπημένο τους ποίημα και να πάρουν ένα ροδοπέταλο για σελιδοδείκτη. Στο πρόσωπο των προσκυνητών βλέπουμε έναν λαό με ήθος, καλλιέργεια και μέτρο που καμία σχέση δεν έχει με αυτά που βλέπουμε στην τηλεόραση. Ως ανταπόδοση για το σπάνιο συναίσθημα, τον επισκεφθήκαμε και το επόμενο απόγευμα.

11. IranAir

Η πτήση με ένα εσωτερικό δρομολόγιο των Ιρανικών Αερογραμμών είναι από μόνη της μια εμπειρία. Πάμφθηνο εισιτήριο για το ιπτάμενο λεωφορείο, ατμόσφαιρα σχολικής εκδρομής από ένα μουσικό συγκρότημα που ταξίδευε μαζί μας και ορισμένες γυναικείες κραυγές από τη γαλαρία κάθε φορά που είχαμε αναταράξεις. Highlight αλλά και σουβενίρ, πλέον, η κάρτα με τις οδηγίες ασφαλείας του αεροσκάφους. Αλλάχ Ουάκμπαρ! φώναξαν ορισμένοι εν μέσω χειροκροτημάτων, μόλις προσγειωθήκαμε στην Τεχεράνη.

12. Επιστροφή

Αφήνουμε πίσω την ισλαμική δημοκρατία και τον Αχμαντινετζάντ, τους μέχρι-εκεί-που-δεν-το-πιστεύεις φιλόξενους Ιρανούς, το t’aarof και τα μεσαιωνικά τζαμιά με την μοναδικά περίτεχνη διακόσμηση. Τεχεράνη-Κωνσταντινούπολη με λεωφορείο. 48 ώρες χωρίς τελειωμό. Περνούμε τα σύνορα με Τουρκία κατά τις 4 τα ξημερώματα. Στον συνοριακό σταθμό βρίσκουμε ανοιχτά τα duty free. Το 80% της αφορολόγητης πραμάτειάς τους είναι αλκοόλ. Αγοράζουμε ένα μπουκάλι για το δρόμο της επιστροφής αν και είμαστε ήδη μεθυσμένοι από αυτή την ονειρική χώρα που κάποτε την έλεγαν Περσία.

Σημείωση: Τα ονόματα των Ιρανών που αναφέρθηκαν δεν είναι τα πραγματικά. Αζάντ στα Περσικά σημαίνει ελεύθερος, Μπαχαρέχ είναι αυτή που φέρνει την Άνοιξη, Ρασίντ είναι ο θαρραλέος, Μεχρντάντ είναι το δώρο του ήλιου και Φαρσάντ σημαίνει χαρούμενος.

Του Κώστα Καλλέργη

multikulti.gr

This entry was posted in Είδαμε κι ακούσαμε and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s